Μια σπουδαία ανακάλυψη του Ιπποκράτη για τη διατήρηση της υγείας

Για να εξασφαλισθεί η καλή θρέψη και η υγεία δεν αρκούν, κατά τον Ιπποκράτη, και οι ακριβέστερες γνώσεις για τη διατροφή. Πρέπει, εκτός των άλλων, να γνωρίζει και το εξής: «Ου δύναται εσθίων ο άνθρωπος υγιαίνειν ην μη πονέη». Δηλαδή: Δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος τρώγοντας να είναι υγιής, εάν συγχρόνως δεν ασκείται. Τροφή και άσκηση έχουν αντίθετες ιδιότητες. Οι ασκήσεις ξοδεύουν, οι τροφές αντικαθιστούν τα ξοδευθέντα. Αλλά, για να έχουμε υγεία, δεν αρκεί απλώς ν’ ασκούμαστε. Πρέπει να γνωρίζουμε και τις σωστές αναλογίες «τις συμμετρίες» ανάμεσα στην τροφή και την άσκηση. Δεν πρέπει να υπάρχει υπεροχή ούτε προς το ένα μέρος, ούτε προς το άλλο».

Πρώτος ο Ιπποκράτης ανακάλυψε ότι η συμμετρία ανάμεσα στην άσκηση και την τροφή είναι απαραίτητος παράγοντας υγείας. Από όλα όσα είπε και έγραψε, αυτή την ανακάλυψη θεωρεί πιό σπουδαία. Λέγει σχετικά και τα εξής: Όσοι ενδιαφέρονται για την υγεία τους θα βρουν εδώ μια σπουδαία γνώση που ανακάλυψα. Η γνώση αυτή αποτελεί ωραίο για μένα εύρημα και είναι πολύ χρήσιμη σ’ όσους την πληροφορηθούν. Η γνώση αυτή συνίσταται στο τι παθαίνει το σώμα, αν το φαγητό υπερτερεί από τις ασκήσεις και αν η άσκηση υπερτερεί από το φαγητό. Πρέπει να πληροφορηθούν όλοι ότι ισορροπία ανάμεσα στα δύο, διατηρεί την υγεία και ότι ο θρίαμβος του ενός οδηγεί στην ασθένεια. 'Οσο μικρή και αν είναι η δυσαναλογία ανάμεσα στην τροφή και την άσκηση, η υπερβολή θα νικήσει το σώμα με τον καιρό και θα οδηγήσει στην ασθένεια. Πρέπει να εννοήσουν καλά ότι «η ασθένεια δεν έρχεται ξαφνικά, αλλά συναθροιζόμενη λίγο-λίγο, ξεσπά απότομα». Θα εκθέσω λοιπόν τι συμβαίνει στους ανθρώπους που φαίνονται υγιείς, ενώ δεν είναι γιατί τρώνε πολύ.

Και εκθέτει έπειτα λεπτομερώς τα συμπτώματα, τα οποία φανερώνουν ότι το φαγητό υπερτερεί από τις ασκήσεις. Εμείς θά δώσουμε μικρή περίληψη: «Υπεροχή σιτίων φέρει φουσκώματα, ρεψίματα, ξυνίλες, διάρροια ή δυσκοιλιότητα. Επίσης κεφαλαλγία, βαριά βλέφαρα, υπνηλία ή, αντιθέτως, αϋπνία ή ταραγμένο ύπνο». Να πώς εξηγεί ο Ιπποκράτης τη συχνή συνύπαρξη πολύφαγίας κεφαλαλγίας και δυσκοιλιότητας. Το κεφάλι αντιμετωπίζοντας τον κορεσμό σφίγγει την κοιλιά και αυτή η ίδια βαραίνει.

Αλλά εκτός απ ’ αυτά τα συμπτώματα υπάρχουν και άλλα μικρότερα που φανερώνουν υπεροχή τροφής: «Νοιώθει κανείς τα ρουθούνια γεμάτα, χωρίς να ξεφράζουν. Μετά τον πρωινό, όμως περίπατο ξεφράζουν και φτύνει. Επίσης αισθάνεται φαγούρα στο μέτωπο και το δέρμα χάνει το χρώμα του. Τα πρώτα αυτά συμπτώματα θεραπεύονται με αύξηση των ασκήσεων, αφαίρεση του γεύματος και του μισού βραδυνού φαγητού. Μετά πέντε μέρες θ’ αρχίσει ν’ αυξάνει λίγο-λίγο την τροφή του. Αλλά πάντως θα τρώει στο εξής λιγότερο, απ’ ό,τι έτρωγε και θ’ ασκείται περισσότερο. Αν όμως δεν εννοήσουμε την γλώσσα των συμπτωμάτων αυτών που μας ειδοποιούν ότι εξ αιτίας εισαγωγής μεγαλύτερης από την κατανάλωση δημιουργήθηκε πληθώρα και αν δεν λάβουμε έγκαιρα τα μέτρα μας, τότε θα έλθουν σοβαρότερα συμπτώματα, αίσθημα κόπωσης και διάρροια. Πολλοί προσπαθούν να θεραπεύσουν το αίσθημα κόπωσης που οφείλεται σε υπερσιτισμό με αύξηση της τροφής και ελάττωση της άσκησης και χειροτερεύουν το κακό. Ενώ σαν θεραπεία χρειάζεται 2-3 μέρες νηστεία και θερμά λουτρά. Αν δεν πάρουν έγκαιρα τα μέτρα τους, το κακό θ ’ αυξηθεί και θα έλθει πυρετός. Πού θα χτυπήσει η ασθένεια; ' Οπου η τύχη φέρει την κίνηση της πληθώρας. Συνήθως στο πιο αδύνατο όργανο. Οι άνθρωποι, λέει, συνηθίζουν ν’ αποδίδουν την ασθένειά τους σε ό,τι τύχει να κάμουν ή να πάθουν εκείνην την μέρα (ψύξη, κόπωση, λουτρό ή διαφορετικό φαγητό κλπ.) αδιάφορα αν αυτό είναι εντελώς ξένο προς την ασθένεια, η οποία οφείλεται απλώς και μόνον στην πολυφαγία. Οι φρόνιμοι όμως άνθρωποι, προσθέτει, δεν αφήνουν τα πράγματα να φθάσουν μέχρι το σημείο αυτό, αλλά με τα πρώτα συμπτώματα, με τις πρώτες προειδοποιήσεις σπεύδουν να επαναφέρουν την «συμμερία», ελαττώνοντας την ποσότητα της τροφής και αυξάνοντας τις ασκήσεις».
Ο Ιπποκράτης συνιστούσε δύο γεύματα και πέντε περιπάτους την ημέρα (εκτός, εννοείται από τις απαραίτητες στο γυμναστήριο ασκήσεις): Τον πρωινό τον πριν από το γεύμα, τον μετά το γεύμα, τον μετά το γυμναστήριο και τον μετά το δείπνο περίπατο. Ενώ εμείς θεωρούμε απαραίτητα 4 και 5 γεύματα την μέρα, χωρίς κανένα απολύτως περίπατο. Ως γνωστό, όσοι έχουν αυτοκίνητο δεν βάζουν το πόδι τους στη γη, μη τυχόν και σκονισθεί το παπούτσι τους. Ολοι οι άλλοι θέλουν, εάν είναι δυνατόν, να περνά το λεωφορείο από την πόρτα τους. Για γυμναστική ούτε λόγος για τους ενήλικους σοβαρούς ανθρώπους. Και ας φωνάζει όσο θέλει ο σοφός της Κω Ασκληπιάδης: «Ου δύναται εσθίων ο άνθρωπος υγιαίνειν, ην μη πονέη», δηλαδή δεν είναι δυνατόν να τρώμε και νάμαστε υγιείς αν δεν περπατάμε και δε γυμναζόμαστε.

Να γιατί οι πρόγονοί μας ήταν ένας από τους υγιέστερους λαούς του κόσμου. Γιατί είχαν γιατρούς που έκαναν προληπτική υγιεινή, γιατρούς που δεν περίμεναν φανερές ενοχλήσεις, αλλά τους αρκούσε απλή φαγούρα στο μέτωπο ή στο φρύδι για να συστήσουν ελάττωση της τροφής. Γιατί φρόντιζαν με την κατάλληλη διαφώτιση να γνωρίσουν σ’ όσους έτρωγαν περισσότερο απ’ ό,τι ξόδευαν στις ασκήσεις, ότι απειλούνταν από διάφορες ασθένειες. Δεξιά και αριστερά κήρυττε: «Ου γάρ δύναται εσθίων ο άνθρωπος υγιαίνειν, ην μη πονέη». Καθώς και το: «Ου γάρ αι νούσοι επιγίνονται ευθέως, αλλά κατά μικρόν ξυλλεγόμεναι αθρόως εκφαίνονται». Ενώ εμείς οι σύγχρονοι γιατροί προσέχουμε μόνο στα γραμμάρια του λευκώματος και στις θερμίδες που πρέπει να εισάγει ο άνθρωπος, προτρέποντας τους εύπορους να τρώνε σύμφωνα με την όρεξή τους, αδιαφορώντας αν ασκούμενοι ξοδεύουν τα όσα ποθεί ο ουρανίσκος ή όσα χωρεί το στομάχι τους.

Ποιά ζωή θεωρεί ο Ιπποκράτης ότι αρμόζει σ’ ελεύθερους ' Ελληνες πολίτες, γίνεται φανερό και από την εξής συμβουλή που δίνει στους νέους γιατρούς, προκειμένου να εγκατασταθούν στη πόλη όπου θα εξασκήσουν το επάγγελμά τους:
«Οφείλετε να εξετάζετε την δίαιτα των ανθρώπων, με τι τρόπο ευχαριστούνται, αν είναι φιλοπότες, φίλοι ποικίλων φαγητών και ράθυμοι, ή φιλογυμναστές, φιλόπονοι, λιτοί στο φαγητό και εγκατείς στο πιοτό και να τους καθοδηγείτε πάντοτε προς το σωστό».

της ΑΝΝΑΣ ΚΑΤΣΙΓΡΑ Γιατρού