Το Θάυμα της Αυτογνωσίας και της Αυτομεταμόρφωσης

Ο αναγνώστης μπορεί να συμμετέχει στην έρευνα αυτή, κι έτσι να μάθει για τον εαυτό του, αν στοχάζεται τα ερωτήματα που κάνει ο συγγραφέας, πριν διαβάσει τις απαντήσεις.

Η ΣΚΕΨΗ ΜΑΣ, ΦΙΛΟΣ Η ΕΧΘΡΟΣ ΜΑΣ;

Η σκέψη σου, ο μόνος σου εχθρός.

Θα μου επιτρέπατε ν' αρχίσω με μία ερώτηση που θα ήθελα να κάνω στον καθέναν από σας; Η ερώτηση είναι: Ποιό νομίζετε ότι είναι το βασικό στοιχείο, η βασική λειτουργία στον κάθε άνθρωπο, μικρό ή μεγάλο, άντρα ή γυναίκα, πλούσιο ή φτωχό, μορφωμένο ή αγράμματο;

Η λογική. Ο πόνος. Ο σεξουαλισμός. Η αναζήτηση της ευτυχίας. Η θέληση να είναι πλούσιος. Η επιθυμία για δύναμη. Η τάση να ελπίζει. Η κάλυψη των αναγκών του. Η αυτοσυντήρηση. Η επιβίωση. Η εξασφάλιση της τροφής. Η ανάγκη αποδοχής από τους άλλους. Η σκέψη.

Πολλές και διάφορες οι απαντήσεις. Και μια απ' όλες: η σκέψη. Πώς σας φαίνεται; Είναι η σωστή απάντηση;

Το αντιλαμβανόμαστε όλοι ότι η σκέψη είναι το πιο βασικό, κεντρικό στοιχείο σε κάθε άνθρωπο; Όχι, γιατί το είπε κάποιος άλλος, αλλά γιατί το βλέπουμε τώρα, καθαρά, ότι είναι έτσι, είναι η αλήθεια.

Κάθε μας κίνηση, ενέργεια, αντίδραση, ελπίδα, επιδίωξη, αποφυγή, κάθε μας πονηριά, κάθε μας άμυνα ή προφύλαξη, ξεκινούν από τη σκέψη μας, είναι σκέψη.

Συμφωνείτε; Το βλέπετε; Η ελπίδα να γίνεις ευτυχισμένος, η επιδίωξη της ευτυχίας είναι σκέψη. Ο φόβος του θανάτου, ο φόβος της αρρώσιας είναι σκέψη. Η ιδέα ότι αν γίνω πλούσιος ή διάσημος θα είμαι ευτυχισμένος, είναι σκέψη. Η σκέψη με κάνει να λέω ότι είμαι δυστυχισμένος, ότι πονάω. Η σκέψη με καταδικάζει στη μοναξιά, στην ακινησία, στην ανεργία ή στην υπερβολική δουλειά, στην ακατάπαυστη δράση ή απασχόληση με κάποιο αντικείμενο που διαλέγει πάλι η σκέψη.

Εχει τέτοια δύναμη η σκέψη ή μήπως λέμε υπερβολές; Σας ρωτώ: Εχετε δει ανθρώπους να τρώνε πολύ περισσότερο από το κανονικό, ενώ είναι κιόλας αρκετά παχύσαρκοι; Ή να πίνουν υπερβολικά αλκοολικά ποτά, ενώ το νευρικό τους σύστημα είναι κιόλας αρκετά τραυματισμένο από το αλκοόλ; Δεν είναι η σκέψη που σπρώχνει στην υπερβολή του φαγητού ή του ποτού, ή όποια άλλη υπερβολή; 

Αν λοιπόν η σκέψη, η σκέψη μας, δηλαδή η σκέψη του καθένα μας προσωπικά έχει τέτοια τρομακτική δύναμη, θα πρέπει να είναι κάτι πολύ δυνατό, ορμητικό, να διαθέτει πολύ μεγάλη δύναμη, φόρα, ορμή, όπως μια δυνατή μηχανή, ένας δυναμικός κινητήρας. Μόλις πατήσετε κάποιο μοχλό, πιέσετε κάποιο κουμπί, η μηχανή αρχίζει να κινείται, να περιστρέφεται με ταχύτητα, με δύναμη, με ορμή, μπαίνει σε ενέργεια το δυναμικό της και αυτοπροωθείται. Ετσι και η σκέψη μπορεί να βάλει σε κίνηση την επιθυμία, το θυμό και κάθε άλλο συναίσθημα, καθώς και τα νεύρα, τους μυς, όλο το όχημα, και να το σπρώξει προς το στόχο της.

Μήπως συμβαίνει το ίδιο με τη σκέψη; Ας το εξετάσουμε. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα από την πολιτική ζωή του τόπου. Ενώ η πολιτική ζωή κυλά σχετικά ομαλά, με λίγες αντιλογίες πότε-πότε, ίσα ίσα για να μένουν τα ονόματα των διαφόρων πολιτικών στη δημοσιότητα, ξαφνικά, προκηρύσσονται εκλογές αναπληρωματικές για λίγες θέσεις στη Βουλή. Αυτό είναι σαν το πάτημα του κουμπιού που βάζει μπρος μια μηχανή. Με αφορμή τις εκλογές αυτές, μπαίνει σε κίνηση η σκέψη των πολιτικών. Ας την παρακολουθήσουμε πώς κινείται. Ισως κάτι μάθουμε απ' αυτό για τη φύση της σκέψης, τις ιδιότητές της, τις τάσεις.

Το κόμμα της αντιπολίτευσης λέει: (Οι φράσεις που σας διαβάζω είναι όπως τις είδαν σαν τίτλους ή υπότιτλους στις εφημερίδες) "Την Κυριακή εκλογές. Τη Δευτέρα η κηδεία σας". "Σβύνετε για πάντα". "Δευτέρα πρωί, μπείτε στο αεροπλάνο και μην ξαναγυρίσετε". "Θα σας θάψουμε".

Οι κυβερνητικές εφημερίδες γράφουν:Την Κυριακή, το βράδυ, βουλιάξατε για πάντα. Ποτέ πια δεν θα ξαναπάρετε εξουσία. Το καράβι σας κάνει νερά. Την Κυριακή θα καταποντιστείτε". Κι ένα τρίτο κόμμα λέει: "Οι αντίπαλοί μας σας κοροϊδεύουν. Μόνο εμείς θα λύσουμε όλα τα προβλήματά σας". Κι ένα τέταρτο: 'Όλα τ' άλλα κόμματα είναι η ίδια πόστα, η ίδια απάτη. Μόνο εμείς είμαστε οι σωστοί".

Φεύγουμε από την πολιτική, αφού πρώτα ρίξουμε μια ματιά μέσα μας, στη δική μας σκέψη και αναρωτηθούμε: Είναι μόνο οι πολιτικοί, οι αρχητοί των κομμάτων, το επιτελείο τους, οι δημοσιογράφοι τους που σκέπτονται έτσι, τόσο επιθετικά για τον αντίπαλο, σε σημείο που να εύχονται, να ελπίζουν, να θεωρούν βέβαιη την εξόντωσή του, στην πρώτη μάχη που θα δώσουν;

Εχετε προσέξει πόσο εύκολα μεταδίδεται στα παιδιά, ακόμα και σε πολύ μικρά παιδιά, η σκέψη να ανήκουν ή να υποστηρίζουν μια ομάδα αθλητική; Κι ότι συχνά ρωτούν τους μεγάλους: Τί ομάδα είσαι; Κι αν κάποιος μεγάλος τους απαντήσει: Δεν ανήκω σε καμία ομάδα, νιώθουν αμηχανία, συγχίζονται, το βρίσκουν αφύσικο, κι επιμένουν: Δεν μπορεί, κάποια ομάδα υποστηρίζεις, αλλά το κρύβεις, δε θέλεις να μας το πεις. Αν τους πεις ότι υποστηρίζεις μια ομάδα, τότε το παιδί ή τα παιδιά που έχουν την ίδια ομάδα, χαίρονται χαμογελούν, σε πλησιάζουν πιο πολύ και λένε: Α, μπράβο. Είμαστε μαζί. Εχουμε την ίδια ομάδα. Από δω και πέρα θα είμαστε φίλοι. Και τα παιδιά που δεν έχουν αυτή την ομάδα, σου λένε: Αυτή την ομάδα βρήκατε να υποστηρίζετε; Μα δεν αξίζει τίποτα. Μόνο η δική μας ομάδα αξίζει. Και θα νικήσει, θα πάρει το κύπελο, σίγουρα, εφέτος.

Όλοι τά' χουμε ακούσει, τά' χουμε παρατηρήσει αυτά. Σκεφτήκαμε όμως ποτέ τι σημαίνουν; Μπορούμε ίσως να το παρατηρήσουμε τώρα; Μήπως αυτό σημαίνει ότι η σκέψη μας έχει την τάση να ανήκει σε μία ομάδα, να ομαδοποιείται, να μπαίνει σε κάποιο κοπάδι; Και γιατί έχει αυτή την τάση; Μήπως γιατί χιλιάδες χρόνια πριν, ή εκατοντάδες χιλιάδες, ο άνθρωπος ζούσε σε κοπάδια; Και το κοπάδι του έδινε το αίσθημα της ασφάλειας, όσο ζούσε, όσο κατώρθωνε να επιβιώνει; Ενώ αν βρισκόταν έξω απ' το κοπάδι, κινδύνευε να χαθεί, να εξοντωθεί, να φαγωθεί από τ' άλλα ζώα;

Μήπως η σκέψη μας κουβαλάει μέσα της αυτή την τάση, που έχει κάθε ζώο κοπαδιακό, να αναζητάει την ασφάλεια στο κοπάδι;

Ισως τώρα να θέλει κάποιος να ρωτήσει: Και είναι κακό αυτό; Γιατί να μην ανήκουμε σε ομάδες, αφού αυτό μας δίνει το τόσο απαραίτητο αίσθημα ασφάλειας;

Μας δίνει αίσθημα ασφάλειας, ναι. Μας δίνει όμως ασφάλεια; Τί λέτε; Αφού ανήκω σε μια ομάδα, σε μια οργάνωση, σε μια πατρίδα, μια θρησκεία, δεν είμαι μόνος μου, έχω μαζί μου κι άλλους πολλούς, κι έτσι νιώθω δυνατός, πιο ασφαλής. Είμαι, όμως, πιο ασφαλής; Η ομάδα μου υπάρχει, ή γεννιέται, σε αντίθεση, σε διαχωρισμό από μια άλλη ομάδα; Το να ανήκω σε μια ομάδα ψυχολογικά σημαίνει ότι είμαι σε αντίθεση με κάποια άλλη ή άλλες ομάδες. Η αντίθεση σημαίνει ανταγωνισμό. Ο ανταγωνισμός γεννάει αυτόματα το φόβο μήπως με νικήσει ο αντίπαλος. Ο φόβος γεννάει την επιθετικότητα, την προσπάθεια να νικήσω τον αντίπαλο. Κι επειδή αυτό είναι αμοιβαίο, η επιθετικότητα οδηγεί αναγκαστικά στη σύγκρουση, στην καταστροφή της ασφάλειας και της ζωής, της επιβίωσης.

Μπορεί για κάμποσο καιρό ο ανταγωνισμός αυτός να είναι ήπιος, να φαίνεται ακίνδυνος, κάτι σαν παιχνίδι της ζωής, αλλά αργά ή γρήγορα, μετατρέπεται σε παιχνίδι του θανάτου.

Μόλις υπάρξουν κάποιες συνθήκες, εξωτερικές ή εσωτερικές, που φαίνονται να απειλούν την ομάδα, ή κάποια άτομα της ομάδας, τα άτομα αυτά μπορούν να κινητοποιήσουν τους μηχανισμούς του φόβου της τελικής ήττας, σ' όλη την ομάδα. Ο φόβος της τελικής ήττας. Ενας τέτοιος φόβος προκαλεί βαθιές αντι-δράσεις, ξυπνάει την πιο άγρια επιθετικότητα, που κρύβεται πολύ βαθιά στο νου μας, στον εγκέφαλό μας, και τότε η επίθεση, (η αντεπίθεση, όπως μπορούμε να τη δικαιολογήσουμε), είναι το μόνο κανάλι όπου τρέχει η σκέψη μας, τότε ο άνθρωπος, ενισχυμένος από το αίσθημα ότι υπερασπίζει την ομάδα του από την επίθεση των άλλων, από την καταστροφή, από την τελική ήττα, μπορεί εύκολα να πράξει κάθε είδους φρικαλεότητα, κάθε βασανισμό, κάθε ολοκαύτωμα ενάντια στον άλλο άνθρωπο. Τότε μπορεί ακόμα και να νιώθει χαρά όταν μπορεί να προκαλεί πόνο, φριχτό πόνο, μαρτύριο, λεηλασία, αρπαγή, ξεσπίτωμα, ορφάνια, κάψιμο, σφαγή, εξόντωση στον άλλο άνθρωπο.

Αυτά δεν είναι φανταστικά πράγματα, λογοτεχνικές περιγραφές που βρίσκουμε στα βιβλία. Είναι πραγματικότητες που πολλοί από μας τις έχουμε ζήσει στον ίδιο τον εαυτό μας, ή σε κάποιον άνθρωπο της οικογένειάς μας. Κι όλοι τα είδαμε και τα βλέπουμε καθημερινά να συμβαίνουν, από την τηλεόρασή μας. 

 Του Ε. Γράψα